“Ik verveel me.” Voor jou als volwassene is dat vaak het sein om meteen een oplossing te bedenken. Kleien? Buiten spelen? Een spelletje doen? Toch hoef je verveling niet altijd direct op te lossen. Juist als er even niets wordt aangeboden, kunnen kinderen zelf richting geven aan wat er gebeurt.
Even niets hoeft niet meteen gevuld
Stuurt niemand de aandacht van buitenaf? Dan ontstaat er ruimte voor eigen gedachten, dagdromen en associaties. Hersenonderzoek kijkt daarbij onder meer naar het zogenoemde default mode network. Dat netwerk is betrokken bij intern gericht en spontaan denken. Verveling leidt niet automatisch tot creativiteit. Onderzoek laat wel zien dat verveling onder bepaalde omstandigheden creatief denken kan stimuleren.
Het eerste moment van verveling kan juist ongemakkelijk zijn. Er is even niets dat vertelt wat er moet gebeuren. Precies daar ontstaat een kleine uitdaging: wat ga ik zelf doen?
Zelf bedenken in plaats van aangeboden krijgen
Dat zie je terug in vrij spel. Een wasmand wordt een boot. Een deken verandert in een hut. En een paar blokken krijgen ineens een heel andere functie. Geen volwassene heeft dat spel voorbereid. Het kind geeft zelf betekenis aan wat er om hem heen ligt.
Vrij spel geeft kinderen ook ruimte om eigen interesses te ontdekken. Dragen volwassenen steeds activiteiten aan? Dan kiezen kinderen vooral uit wat al bedacht is. Valt die sturing even weg, dan ontstaat ruimte voor een andere vraag: waar heb ik zelf zin in? Onderzoek onder jonge kinderen laat zien dat vrij spel samenhangt met de ontwikkeling van zelfregulatie. Kinderen oefenen dan onder meer met keuzes maken en volhouden. Ook met oplossingen bedenken en omgaan met kleine frustraties.
Niet te snel redden
Voor pedagogisch professionals en gastouders vraagt dat soms om terughoudendheid. Niet ieder “ik weet niet wat ik moet doen” hoeft binnen tien seconden een antwoord. Je kunt erkennen wat een kind zegt, zonder het probleem meteen over te nemen. Bijvoorbeeld: “Je weet het even niet. Kijk maar eens waar je zin in krijgt.” Soms gebeurt er daarna even helemaal niets. Soms ontstaat vijf minuten later het mooiste spel van de dag.
Waarom even wachten een kind helpt leren, lees je in ons blog over peuters zelf laten ontdekken.
De omgeving kan daarbij helpen. Open materiaal geeft veel mogelijkheden, zonder vast te leggen wat ermee moet gebeuren. Denk aan dozen, doeken, blokken, verkleedspullen en natuurlijke materialen.
Buiten liggen zulke open materialen vaak al klaar. Lees meer in ons blog over buitenspelen in de kinderopvang.
Ruimte tussen het aanbod
Verveling is dus niet hetzelfde als pedagogische leegte. Kinderen hebben aandacht, interactie, uitdaging en nieuw aanbod nodig. Toch hoeft niet ieder moment georganiseerd te zijn. Tussen alle activiteiten mag ruimte zijn waarin even niets hoeft. Verveling is geen doel op zich. In die open momenten oefenen kinderen wel met initiatief nemen en fantaseren. Ze bedenken oplossingen en brengen zelf iets op gang.
Soms begint ontwikkeling precies op het moment dat jij besluit nog even géén nieuwe activiteit voor te stellen.
Wil je wél iets aanbieden? Bekijk de activiteiten van DoenKids.
Bronnen
- Mann, S. & Cadman, R. (2014). Does Being Bored Make Us More Creative? Creativity Research Journal, 26(2), 165-173.
- Colliver, Y. e.a. (2022). Free play predicts self-regulation years later. Early Childhood Research Quarterly, 59, 148-161.
- Zeißig, L. e.a. (2024). The association between boredom and creativity in educational contexts: a scoping review. Review of Education.
