Een beker in de verkeerde kleur. Een jas die niet dicht wil. Of het is tijd om naar binnen te gaan. En een peuter wil nog één keer van de glijbaan. Voor jou lijken het soms kleine aanleidingen. Voor een jong kind kan de frustratie in zo’n moment ineens enorm oplopen.
Grote emotie, nog weinig rem
Dat heeft veel te maken met de ontwikkeling van het jonge brein. Het systeem dat snel reageert op spanning en frustratie is al volop actief. De hersengebieden die helpen bij remmen, plannen en emotieregulatie zijn nog volop in ontwikkeling. Een peuter kan een emotie daardoor heel intens ervaren. Zelf sturen lukt nog niet goed.
Onderzoeker Michael Potegal bestudeerde driftbuien bij jonge kinderen. Hij liet zien dat boosheid en verdriet tijdens zo’n uitbarsting naast elkaar kunnen bestaan. Een kind met een driftbui besluit dus meestal niet bewust om lastig te doen. Het probeert jou ook niet uit te dagen. Veel vaker is de spanning groter geworden dan het kind zelf aankan.
Dat inzicht verandert ook hoe je als professional naar zo’n situatie kijkt. Op het hoogtepunt van een driftbui heeft uitgebreid uitleggen meestal weinig effect. Een kind dat volledig overstuur is, kan dan weinig met lange zinnen of argumenten. Ook een gesprek over wat wel en niet handig gedrag is, komt niet aan. Wat vooral helpt, is een volwassene die zelf zo rustig mogelijk blijft. Jij bent dan als het ware de stabiele factor.
Rustig blijven betekent niet toegeven
Rustig reageren betekent overigens niet dat alles mag. Grenzen blijven gewoon bestaan. Je voorkomt dat een kind zichzelf of een ander pijn doet. Tegelijk erken je wat er gebeurt. Soms is een eenvoudige zin als “je bent heel boos” al genoeg. Zo geef je taal aan de emotie. Je overspoelt het kind niet met extra woorden of prikkels.
Is de spanning gezakt? Dan ontstaat er weer ruimte voor contact. Zeker bij wat oudere peuters kun je dan kort terugkijken op wat er gebeurde. Bijvoorbeeld zo: “Je wilde het zelf doen, maar het lukte niet en daar werd je heel boos van.” Zo help je een kind stap voor stap om gevoelens te herkennen en er woorden aan te geven.
Kinderen lenen eerst jouw rust
Emotieregulatie groeit door herhaling. Eén perfecte reactie is daar niet voor nodig. Een kind ervaart steeds opnieuw hetzelfde. Het kan overstuur raken. Een volwassene blijft beschikbaar. De spanning zakt weer. En daarna kan het verder. Jonge kinderen lenen als het ware eerst jouw rust. Pas later nemen ze steeds meer van die regulatie zelf over.
Waarom beschikbaar blijven de basis is voor veiligheid, lees je in ons blog over hechting in de kinderopvang.
Geen strijd die je hoeft te winnen
Voor pedagogisch professionals en gastouders is dat soms makkelijker gezegd dan gedaan. Een driftbui kan luid, langdurig en ontregelend zijn. Zeker als andere kinderen ondertussen ook aandacht nodig hebben. Juist dan helpt het om het gedrag niet als persoonlijke strijd te zien. Het kind wil niet per se winnen of zijn zin doordrijven. Het heeft op dat moment nog weinig gereedschap om met de eigen frustratie om te gaan.
Waarom het ene kind intenser reageert dan het andere? Daarover gaat ons blog over druk gedrag bij kinderen.
Dat maakt een driftbui niet minder intens. Wel beter te begrijpen. Het blijft een lastig moment dat je het liefst snel voorbij ziet gaan. Tegelijk zie je er ontwikkeling in. Met hulp van een rustige volwassene leert een kind uiteindelijk iets belangrijks. Een grote emotie kan overweldigend voelen, en gaat ook weer voorbij.
Bronnen
- Potegal, M. & Davidson, R.J. (2003). Temper tantrums in young children. Journal of Developmental & Behavioral Pediatrics, 24(3), 140-147.
- Nederlands Jeugdinstituut. Driftbuien bij peuters.
